{"id":1913,"date":"2025-05-12T09:30:53","date_gmt":"2025-05-12T12:30:53","guid":{"rendered":"https:\/\/www.ufrgs.br\/ppgasfar\/?page_id=1913"},"modified":"2026-08-17T14:59:24","modified_gmt":"2026-08-17T17:59:24","slug":"disciplinas-2","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.ufrgs.br\/ppgasfar\/disciplinas-2\/","title":{"rendered":"Disciplinas"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-page\" data-elementor-id=\"1913\" class=\"elementor elementor-1913\" data-elementor-post-type=\"page\">\n\t\t\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-051f56e elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"051f56e\" data-element_type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-f6c15b7\" data-id=\"f6c15b7\" data-element_type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-c011ebc elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"c011ebc\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Disciplinas<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-68fd84f elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"68fd84f\" data-element_type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-99ae4ab\" data-id=\"99ae4ab\" data-element_type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-b856a7a elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"b856a7a\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Obrigat\u00f3rias<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-ea6ae6b elementor-widget elementor-widget-accordion\" data-id=\"ea6ae6b\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"accordion.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-accordion\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-accordion-item\">\n\t\t\t\t\t<div id=\"elementor-tab-title-2451\" class=\"elementor-tab-title\" data-tab=\"1\" role=\"button\" aria-controls=\"elementor-tab-content-2451\" aria-expanded=\"false\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-accordion-icon elementor-accordion-icon-left\" aria-hidden=\"true\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-accordion-icon-closed\"><i class=\"fas fa-chevron-down\"><\/i><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-accordion-icon-opened\"><i class=\"fas fa-chevron-up\"><\/i><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<a class=\"elementor-accordion-title\" tabindex=\"0\"> SEMIN\u00c1RIOS DE PESQUISA I - PROJETOS <\/a>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<div id=\"elementor-tab-content-2451\" class=\"elementor-tab-content elementor-clearfix\" data-tab=\"1\" role=\"region\" aria-labelledby=\"elementor-tab-title-2451\"><p><strong>Carga hor\u00e1ria:<\/strong> 30 horas<\/p><p><strong>Cr\u00e9ditos:<\/strong> 02<\/p><p><strong>Ementa:<\/strong><\/p><p>Apresentar o projeto de pesquisa que fundamentar\u00e1 a disserta\u00e7\u00e3o de mestrado. Desenvolver a an\u00e1lise cr\u00edtica da metodologia cient\u00edfica atrav\u00e9s da assist\u00eancia \u00e0s apresenta\u00e7\u00f5es p\u00fablicas e das discuss\u00f5es dos projetos de disserta\u00e7\u00e3o. Apresentar o projeto de disserta\u00e7\u00e3o, submetendo-se \u00e0 argui\u00e7\u00e3o de colegas e professores. Discutir o desenho do estudo face aos objetivos propostos. Discutir o desenho do estudo face aos objetivos propostos. Participar da assist\u00eancia a defesas p\u00fablicas de teses e disserta\u00e7\u00f5es, registrando a descri\u00e7\u00e3o de t\u00f3picos relevantes para a discuss\u00e3o do projeto, tais como: justificativa, material e m\u00e9todos, resultados, discuss\u00e3o, aspectos \u00e9ticos, conclus\u00f5es, arg\u00fci\u00e7\u00e3o da banca examinadora e apresenta\u00e7\u00e3o.<\/p><p><strong>Bibliografia:<\/strong><\/p><p>1) Szklo, M. &amp; Nieto, F.J. Epidemiology: beyond de basics. Maryland: Aspen, 2000.<br \/>2) Hulley, SB, Cummings SR, Browner WS, Grady D, Hearst N, Newman TB. Delineando a Pesquisa Cl\u00ednica, Uma<br \/>abordagem Epistemol\u00f3gica. 2a. Ed., Porto Alegre: ArtMed, 2003.<br \/>3) Friedman LM, Furberg CD, DMets DL. Fundamentals of Clinical Trials. New York: Springer, 1998.<br \/>4) Breslow NE &amp;Day NE. Statistical Methods in Cancer Research. Volume II &#8211; The Design and Analysis os Cohort Studies.<br \/>Lyon: IARC Scientific Publications, 1987.<br \/>5) Bailar III JC &amp; Mosteller F. Medical Uses of Statistics. 2ed. Boston: NEJM Books, 1992.<br \/>6) Consosrt-statement (ver site).<br \/>7) Schlesselman JJ. Case-control studies: Design, Conduct, Analysis.Oxford: Oxford University Press, 1982.<\/p><p><span style=\"text-decoration: underline;\"><strong><a href=\"https:\/\/www.ufrgs.br\/ppgasfar\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/2026.1-Plano-de-Ensino-Seminarios-de-Pesquisa-I.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Plano de Ensino<\/a><\/strong><\/span><\/p><\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-7cadd03 elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"7cadd03\" data-element_type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-2d55a2e\" data-id=\"2d55a2e\" data-element_type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-bb3bc5a elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"bb3bc5a\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">N\u00e3o obrigat\u00f3rias<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-224ee56 elementor-widget elementor-widget-accordion\" data-id=\"224ee56\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"accordion.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-accordion\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-accordion-item\">\n\t\t\t\t\t<div id=\"elementor-tab-title-3591\" class=\"elementor-tab-title\" data-tab=\"1\" role=\"button\" aria-controls=\"elementor-tab-content-3591\" aria-expanded=\"false\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-accordion-icon elementor-accordion-icon-left\" aria-hidden=\"true\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-accordion-icon-closed\"><i class=\"fas fa-chevron-down\"><\/i><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-accordion-icon-opened\"><i class=\"fas fa-chevron-up\"><\/i><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<a class=\"elementor-accordion-title\" tabindex=\"0\"> DELINEAMENTOS EPIDEMIOL\u00d3GICOS EM EUM <\/a>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<div id=\"elementor-tab-content-3591\" class=\"elementor-tab-content elementor-clearfix\" data-tab=\"1\" role=\"region\" aria-labelledby=\"elementor-tab-title-3591\"><p><strong>Carga hor\u00e1ria:<\/strong> 45 horas<\/p><p><strong>Cr\u00e9ditos:<\/strong> 03<\/p><div id=\"content-core\"><div id=\"parent-fieldname-text-beee48c3-c40b-4123-92f3-32bd9d0abc5f\" class=\"\"><p><strong>Ementa:<\/strong><\/p><p>Estudos de Utiliza\u00e7\u00e3o de Medicamentos: conceito, objetivos, classifica\u00e7\u00e3o, m\u00e9todos aplicados em estudos descritivos. Planejamento de estudos com delineamentos: transversal, preval\u00eancia, coorte, quase-experimento e ecol\u00f3gicos. Protocolo de pesquisa. Busca das evid\u00eancias. Instrumentos de coleta de dados. Amostragem. Sele\u00e7\u00e3o e treinamento de pesquisadores de campo. Execu\u00e7\u00e3o do estudo-piloto. Coleta de dados. Controle de qualidade. Gerenciamento.<\/p><p><strong>Bibliografia:<\/strong><\/p><p>1) FLETCHER, RH.; FLETCHER, SW.; FLETCHER, GS. Epidemiologia cl\u00ednica. 5. ed. Porto Alegre: Artmed, 2014. 296p.\u00a0<\/p><p>2) Gomes MM (ed). Medicina Baseada em Evid\u00eancias: Princ\u00edpios e Pr\u00e1ticas. 2\u00aa Ed. S\u00e3o Paulo: Reichmann &amp; Autores, 2006.\u00a0<\/p><p>3) HULLEY, S. B. et al. Delineando a pesquisa cl\u00ednica. 4. ed. Porto Alegre: Artmed, 2015. 400 p.\u00a0<\/p><p>4) Medronho RA. Epidemiologia. 2\u00aa Ed.Atheneu. S\u00e3o Paulo. 2008.\u00a0<\/p><p>5) Szklo M &amp; Nieto FJ. Epidemiology, beyond the basics. Burlington MA: Johnes &amp; Bartlett Learning, 2014.5.<\/p><p><span style=\"text-decoration: underline;\"><strong><a href=\"https:\/\/www.ufrgs.br\/ppgasfar\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/DEUM.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Plano de Ensino<\/a><\/strong><\/span><\/p><\/div><\/div><\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-accordion-item\">\n\t\t\t\t\t<div id=\"elementor-tab-title-3592\" class=\"elementor-tab-title\" data-tab=\"2\" role=\"button\" aria-controls=\"elementor-tab-content-3592\" aria-expanded=\"false\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-accordion-icon elementor-accordion-icon-left\" aria-hidden=\"true\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-accordion-icon-closed\"><i class=\"fas fa-chevron-down\"><\/i><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-accordion-icon-opened\"><i class=\"fas fa-chevron-up\"><\/i><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<a class=\"elementor-accordion-title\" tabindex=\"0\">FARMACOVIGIL\u00c2NCIA<\/a>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<div id=\"elementor-tab-content-3592\" class=\"elementor-tab-content elementor-clearfix\" data-tab=\"2\" role=\"region\" aria-labelledby=\"elementor-tab-title-3592\"><p><strong>Carga hor\u00e1ria:<\/strong> 30 horas<\/p><p><strong>Cr\u00e9ditos:<\/strong> 02<\/p><div id=\"content-core\"><div id=\"parent-fieldname-text-beee48c3-c40b-4123-92f3-32bd9d0abc5f\" class=\"\"><p><strong>Ementa:<\/strong><\/p><p>Farmacovigil\u00e2ncia: defini\u00e7\u00f5es, classifica\u00e7\u00e3o e mecanismos de produ\u00e7\u00e3o das rea\u00e7\u00f5es adversas a medicamentos, causalidade, algoritmos, m\u00e9todos em Farmacovigil\u00e2ncia. Desvios de qualidade. Farmacovigil\u00e2ncia no Brasil.<\/p><p><strong>Bibliografia:<\/strong><\/p><p>1) Aronson, J.K. (Ed.) Meyler\u2019s Side Effects of Drugs. 15.ed. Amsterdam: Elsevier, 2006.\u00a0<\/p><p>2) Laporte, J.R; Tognoni, G. Principios de Epidemiologia del Medicamento. 2.ed. Barcelona:Masson; 1993.\u00a0<\/p><p>3) FLETCHER, R. H.; FLETCHER, S. W.; FLETCHER, G. S. Epidemiologia cl\u00ednica. 5. ed. Porto Alegre: Artmed, 2014. 296p.\u00a0<\/p><p>4) Heineck, I; Camargo, AL; Ferreira MBC. Rea\u00e7\u00f5es Adversas a Medicamentos. In: Fuchs, F. D.; Wannmacher, L.; Ferreira, M. B. C. Farmacologia Cl\u00ednica: fundamentos da terap\u00eautica racional. 5. ed. Rio de Janeiro: Guanabara Koogan, 2010.<\/p><p><strong><span style=\"text-decoration: underline;\"><a href=\"https:\/\/www.ufrgs.br\/ppgasfar\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Farmacoviligancia.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Plano de Ensino 2025\/2<\/a><\/span><\/strong><\/p><p><strong><span style=\"text-decoration: underline;\"><a href=\"https:\/\/www.ufrgs.br\/ppgasfar\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/planoensino_farmacovig_2026_02.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Plano de Ensino 2026\/2<\/a><\/span><\/strong><\/p><\/div><\/div><\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-accordion-item\">\n\t\t\t\t\t<div id=\"elementor-tab-title-3593\" class=\"elementor-tab-title\" data-tab=\"3\" role=\"button\" aria-controls=\"elementor-tab-content-3593\" aria-expanded=\"false\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-accordion-icon elementor-accordion-icon-left\" aria-hidden=\"true\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-accordion-icon-closed\"><i class=\"fas fa-chevron-down\"><\/i><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-accordion-icon-opened\"><i class=\"fas fa-chevron-up\"><\/i><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<a class=\"elementor-accordion-title\" tabindex=\"0\">T\u00d3PICOS EM SEGURAN\u00c7A DE PACIENTES<\/a>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<div id=\"elementor-tab-content-3593\" class=\"elementor-tab-content elementor-clearfix\" data-tab=\"3\" role=\"region\" aria-labelledby=\"elementor-tab-title-3593\"><p><strong>Carga hor\u00e1ria:<\/strong> 15 horas<\/p><p><strong>Cr\u00e9ditos:<\/strong> 01<\/p><div id=\"content-core\"><div id=\"parent-fieldname-text-beee48c3-c40b-4123-92f3-32bd9d0abc5f\" class=\"\"><p><strong>Ementa:<\/strong><\/p><p>Seguran\u00e7a no uso de medicamentos. Erros de Medica\u00e7\u00e3o: defini\u00e7\u00f5es, sistema de utiliza\u00e7\u00e3o de medicamentos, tipos, causas e preven\u00e7\u00e3o de erros de medica\u00e7\u00e3o.<\/p><p><strong>Bibliografia:<\/strong><\/p><p>1) Cousins, DDM (ED) Medication Use: a systems approach to reducing errors. Join Commission on Accreditation of Healthcare Organizations, 1998.p.143.\u00a0<\/p><p>2) WACHTER, R. M. Compreendendo a seguran\u00e7a do paciente. 2. ed. Porto Alegre: AMGH, 2013. 500 p. (Lange).\u00a0<\/p><p>3) Cassiani SHB. A Seguran\u00e7a dos Pacientes na Utiliza\u00e7\u00e3o da Medica\u00e7\u00e3o S\u00e3o Paulo: Artes M\u00e9dicas, 2004. 150p.<\/p><p><strong><span style=\"text-decoration: underline;\"><a href=\"https:\/\/www.ufrgs.br\/ppgasfar\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Topicos_seguranca_paciente.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Plano de Ensino<\/a><\/span><\/strong><\/p><\/div><\/div><\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-accordion-item\">\n\t\t\t\t\t<div id=\"elementor-tab-title-3594\" class=\"elementor-tab-title\" data-tab=\"4\" role=\"button\" aria-controls=\"elementor-tab-content-3594\" aria-expanded=\"false\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-accordion-icon elementor-accordion-icon-left\" aria-hidden=\"true\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-accordion-icon-closed\"><i class=\"fas fa-chevron-down\"><\/i><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-accordion-icon-opened\"><i class=\"fas fa-chevron-up\"><\/i><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<a class=\"elementor-accordion-title\" tabindex=\"0\">AVALIA\u00c7\u00c3O DE TECNOLOGIAS EM SA\u00daDE<\/a>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<div id=\"elementor-tab-content-3594\" class=\"elementor-tab-content elementor-clearfix\" data-tab=\"4\" role=\"region\" aria-labelledby=\"elementor-tab-title-3594\"><p><strong>Carga hor\u00e1ria:<\/strong>\u00a030 horas<\/p><p><strong>Cr\u00e9ditos:<\/strong>\u00a002<\/p><div id=\"content-core\"><div id=\"parent-fieldname-text-beee48c3-c40b-4123-92f3-32bd9d0abc5f\" class=\"\"><p><strong>Ementa:<\/strong><\/p><p>Avalia\u00e7\u00e3o de tecnologias em sa\u00fade: defini\u00e7\u00e3o, objetivo, etapas da ATS, produtos em ATS, an\u00e1lise cr\u00edtica dos estudos em ATS.<\/p><p><strong>Bibliografia:<\/strong><\/p><p>1) Brasil. Minist\u00e9rio da Sa\u00fade, Secretaria de Ci\u00eancia e Tecnologia e Insumos Estrat\u00e9gicos. Departamento de Ci\u00eancia e Tecnologia. Diretrizes Metodol\u00f3gicas para Elabora\u00e7\u00e3o de Pareceres T\u00e9cnico-cient\u00edficos para o Minist\u00e9rio da Sa\u00fade. Bras\u00edlia: Minist\u00e9rio da Sa\u00fade, 2007.<\/p><p>2) Brasil. Minist\u00e9rio da Sa\u00fade. Secretaria de Ci\u00eancia e Tecnologia e Insumos Estrat\u00e9gicos. Avalia\u00e7\u00e3o de tecnologias em sa\u00fade. Bras\u00edlia: Minist\u00e9rio da Sa\u00fade, 2011.<\/p><p>3) Brasil. Minist\u00e9rio da Sa\u00fade. Secretaria de Ci\u00eancia e Tecnologia. Insumos Estrat\u00e9gicos. Avalia\u00e7\u00e3o de Tecnologias em Sa\u00fade: institucionaliza\u00e7\u00e3o das a\u00e7\u00f5es no Minist\u00e9rio da Sa\u00fade [Health technology assessment: institutionalization of actions in the brazilian Ministry of Health]. Rev Saude Publica = J Public Health. 2006;40(4):743-7.<\/p><p>4) Minist\u00e9rio da Sa\u00fade. Consolida\u00e7\u00e3o da \u00e1rea de avalia\u00e7\u00e3o de tecnologias em sa\u00fade no Brasil [Consolidation of health technology assessment in Brazil]. Rev Saude Publica = J Public Health. 2010; 44(2): 381-3.<\/p><p>5) NITA, Marcelo Eidi; et al. Avalia\u00e7\u00e3o de Tecnologias em Sa\u00fade: evid\u00eancia cl\u00ednica, an\u00e1lise econ\u00f4mica e an\u00e1lise de decis\u00e3o. Porto Alegre: Artmed, 2010. Brasil. Minist\u00e9rio da Sa\u00fade. Secretaria de Ci\u00eancia, Tecnologia e Insumos Estrat\u00e9gicos. Departamento de Ci\u00eancia e Tecnologia. Diretrizes metodol\u00f3gicas: estudos de avalia\u00e7\u00e3o econ\u00f4mica de tecnologias em sa\u00fade. Bras\u00edlia: Minist\u00e9rio da Sa\u00fade; 2013.<\/p><p><strong><span style=\"text-decoration: underline;\"><a href=\"https:\/\/www.ufrgs.br\/ppgasfar\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Avaliacao_tecnologias_em_saude.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Plano de Ensino<\/a><\/span><\/strong><\/p><\/div><\/div><\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-accordion-item\">\n\t\t\t\t\t<div id=\"elementor-tab-title-3595\" class=\"elementor-tab-title\" data-tab=\"5\" role=\"button\" aria-controls=\"elementor-tab-content-3595\" aria-expanded=\"false\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-accordion-icon elementor-accordion-icon-left\" aria-hidden=\"true\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-accordion-icon-closed\"><i class=\"fas fa-chevron-down\"><\/i><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-accordion-icon-opened\"><i class=\"fas fa-chevron-up\"><\/i><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<a class=\"elementor-accordion-title\" tabindex=\"0\">T\u00d3PICOS EM ASSIST\u00caNCIA FARMAC\u00caUTICA I<\/a>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<div id=\"elementor-tab-content-3595\" class=\"elementor-tab-content elementor-clearfix\" data-tab=\"5\" role=\"region\" aria-labelledby=\"elementor-tab-title-3595\"><p><strong>Carga hor\u00e1ria:<\/strong>\u00a030 horas<\/p><p><strong>Cr\u00e9ditos:<\/strong>\u00a002<\/p><div id=\"content-core\"><div id=\"parent-fieldname-text-beee48c3-c40b-4123-92f3-32bd9d0abc5f\" class=\"\"><p><strong>Ementa:<\/strong><\/p><p>Revis\u00e3o da Farmacoterapia. Problemas identificados durante a revis\u00e3o da farmacoterapia. Ades\u00e3o \u00e0 farmacoterapia: conceito, m\u00e9todos de aferi\u00e7\u00e3o, impacto cl\u00ednico e econ\u00f4mico da n\u00e3o ades\u00e3o, fatores que afetam a ades\u00e3o \u00e0 farmacoterapia, estrat\u00e9gias para melhorar a ades\u00e3o.<\/p><p><strong>Bibliografia:<br \/><\/strong>1) Fletcher RH, Fletcher SW, Wagner EH. Epidemiologia Cl\u00ednica. Elementos Essenciais. 5a Ed. (Trad) Porto Alegre: Artes M\u00e9dicas, 2014.<\/p><p>2) Oliboni LS, Castro MS. Ades\u00e3o \u00e0 farmacoterapia, que universo \u00e9 esse? Uma revis\u00e3o narrativa. Clin Biomed Res. 2018; 38(2):178-95.<\/p><p>3) Correr CJ, Otuki MF. A pr\u00e1tica farmac\u00eautica na farm\u00e1cia comunit\u00e1ria. Porto Alegre: Artmed; 2013.<\/p><p>4) Brasil. Minist\u00e9rio da Sa\u00fade. Secretaria de Ci\u00eancia, Tecnologia e Insumos Estrat\u00e9gicos. Departamento de Ci\u00eancia e Tecnologia. S\u00edntese de evid\u00eancias para pol\u00edticas de sa\u00fade: ades\u00e3o ao tratamento medicamentoso por pacientes portadores de doen\u00e7as cr\u00f4nicas \/ Minist\u00e9rio da Sa\u00fade, Secretaria de Ci\u00eancia, Tecnologia e Insumos Estrat\u00e9gicos, Departamento de Ci\u00eancia e Tecnologia. Bras\u00edlia: Minist\u00e9rio da Sa\u00fade, 2016.<\/p><p>5) Conselho Federal de Farm\u00e1cia. Servi\u00e7os farmac\u00eauticos diretamente destinados ao paciente, \u00e0 fam\u00edlia e \u00e0 comunidade: contextualiza\u00e7\u00e3o e arcabou\u00e7o conceitual \/ Conselho Federal de Farm\u00e1cia. ? Bras\u00edlia: Conselho Federal de Farm\u00e1cia, 2016. 200 p.: il.<\/p><p>6) Brasil. Minist\u00e9rio da Sa\u00fade. Secretaria de Aten\u00e7\u00e3o Prim\u00e1ria \u00e0 Sa\u00fade. Departamento de Promo\u00e7\u00e3o da Sa\u00fade. Cuidado Farmac\u00eautico na Aten\u00e7\u00e3o B\u00e1sica: aplica\u00e7\u00e3o do m\u00e9todo cl\u00ednico \/ Minist\u00e9rio da Sa\u00fade, Secretaria de Aten\u00e7\u00e3o Prim\u00e1ria \u00e0 Sa\u00fade, Departamento de Promo\u00e7\u00e3o da Sa\u00fade. ? Bras\u00edlia: Minist\u00e9rio da Sa\u00fade, 2020. 5 v.: il.<strong><br \/><\/strong><\/p><p><strong><span style=\"text-decoration: underline;\"><a href=\"https:\/\/www.ufrgs.br\/ppgasfar\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/topicos_afa_2025_02.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Plano de Ensino<\/a><\/span><\/strong><\/p><\/div><\/div><\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-accordion-item\">\n\t\t\t\t\t<div id=\"elementor-tab-title-3596\" class=\"elementor-tab-title\" data-tab=\"6\" role=\"button\" aria-controls=\"elementor-tab-content-3596\" aria-expanded=\"false\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-accordion-icon elementor-accordion-icon-left\" aria-hidden=\"true\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-accordion-icon-closed\"><i class=\"fas fa-chevron-down\"><\/i><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-accordion-icon-opened\"><i class=\"fas fa-chevron-up\"><\/i><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<a class=\"elementor-accordion-title\" tabindex=\"0\">M\u00c9TODO QUANTITATIVO EM EPIDEMIOLOGIA<\/a>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<div id=\"elementor-tab-content-3596\" class=\"elementor-tab-content elementor-clearfix\" data-tab=\"6\" role=\"region\" aria-labelledby=\"elementor-tab-title-3596\"><p><strong>Carga hor\u00e1ria:<\/strong>\u00a030 horas<\/p><p><strong>Cr\u00e9ditos:<\/strong>\u00a002<\/p><div id=\"content-core\"><div id=\"parent-fieldname-text-beee48c3-c40b-4123-92f3-32bd9d0abc5f\" class=\"\"><p><strong>Ementa:<\/strong><\/p><p>Eixos de delineamento de pesquisa. Delineamento de pesquisa. Medidas de efeito e associa\u00e7\u00e3o. Erros aleat\u00f3rios e sistem\u00e1ticos.<\/p><p><strong>Bibliografia:<br \/><\/strong>1) Fletcher RH, Fletcher SW, Wagner EH. Epidemiologia Cl\u00ednica. Elementos Essenciais. 3a Ed. (Trad) Porto Alegre: Artes M\u00e9dicas, 1996.<\/p><p>2) Hulley, S.B.; Cummings, S.R.; Browner, W.S.; Grady, D; Hearst, N. Delineando a Pesquisa Cl\u00ednica. Uma abordagem epidemiol\u00f3gica. 3.Ed. Porto Alegre. Artmed, 2008.\u00a0<\/p><p>3) WHO Collaborating Center, University of Pittsburgh. Supercourse. Epidemiology, Internet, Global Health. Dispon\u00edvel em: http:\/\/www.pitt.edu\/~super1\/<\/p><p>4)Schoenbach VJ. Understanding the fundamentals of epidemiology: an evolving text. Dispon\u00edvel em: http:\/\/www.epidemiolog.net\/<\/p><p><strong>\u00a0<\/strong><\/p><p><strong><span style=\"text-decoration: underline;\"><a href=\"https:\/\/www.ufrgs.br\/ppgasfar\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/planoensino_epidemio.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Plano de Ensino<\/a><\/span><\/strong><\/p><\/div><\/div><\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-accordion-item\">\n\t\t\t\t\t<div id=\"elementor-tab-title-3597\" class=\"elementor-tab-title\" data-tab=\"7\" role=\"button\" aria-controls=\"elementor-tab-content-3597\" aria-expanded=\"false\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-accordion-icon elementor-accordion-icon-left\" aria-hidden=\"true\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-accordion-icon-closed\"><i class=\"fas fa-chevron-down\"><\/i><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-accordion-icon-opened\"><i class=\"fas fa-chevron-up\"><\/i><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<a class=\"elementor-accordion-title\" tabindex=\"0\">FARM\u00c1CIA CL\u00cdNICA<\/a>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<div id=\"elementor-tab-content-3597\" class=\"elementor-tab-content elementor-clearfix\" data-tab=\"7\" role=\"region\" aria-labelledby=\"elementor-tab-title-3597\"><p><strong>Carga hor\u00e1ria:<\/strong>\u00a030 horas<\/p><p><strong>Cr\u00e9ditos:<\/strong>\u00a002<\/p><div id=\"content-core\"><div id=\"parent-fieldname-text-beee48c3-c40b-4123-92f3-32bd9d0abc5f\" class=\"\"><p><strong>Ementa:<\/strong><\/p><p>Abordagem referente \u00e0 constru\u00e7\u00e3o da Farm\u00e1cia Cl\u00ednica, bem como seus conceitos. Import\u00e2ncia da aplica\u00e7\u00e3o das vari\u00e1veis farmacocin\u00e9ticas na Farm\u00e1cia Cl\u00ednica. An\u00e1lise de estudos cient\u00edficos, artigos de revis\u00e3o e interpreta\u00e7\u00e3o de casos cl\u00ednicos inseridos na filosofia de atua\u00e7\u00e3o do farmac\u00eautico cl\u00ednico e do modelo de pr\u00e1tica voltado ao Cuidado Farmac\u00eautico.<\/p><p><strong>Bibliografia:<br \/><\/strong>1) DI PIRO, J.T.; TALBERT, R.L.; YEE, G.C.; MATZKE, G.R.; WELLS, P.G.; POSEY, L.M. (ed) ? Pharmacotherapy: A Pathophysiologic approach. 6.ed. New York, McGraw-Hill, 2005.<br \/>2) Sociedad Americana de Farmaceuticos de Hospital. T\u00e9cnicas B\u00e1sicas para el Ejercicio de la Farmacia Cl\u00ednica. Madrid, Bock, 1991. p. 251-285.<br \/>3) AMERICAN COLLEGE OF PHYSICIANS, AMERICAN SOCIETY OF INTERNAL MEDICINE. Pharmacist Scope of Practice. Ann Intern Med, v. 136,p. 79-85, 2002.<br \/>4) Beney J, Bero LA, Bond C. Expanding the roles of outpatient pharmacists: effects on health services utilization, costs, and patient outcomes(Cochrane review). In: The Cochrane Library, Issue 2, 2004. Oxford: Update software.<br \/>5) CANADIAN PHARMACISTS ASSOCIATION; CANADIAN MEDICAL ASSOCIATION. Declaraci\u00f3n conjunta. Aproximaci\u00f3n a la elevaci\u00f3n de la calidad del tratamiento farmacol\u00f3gico. Pharm Care Esp; v.2, p. 264-271. 2000<br \/>6) CIPOLLE, R.J; STRAND, L.M; MORLEY, P.C. Pharmaceutical care practice ? The Clinician?s Guide. 2\u00ba Ed. New York: McGraw-Hill, 2004. 394 p.Bibliografia: ISBN 0-07 136259-2.<br \/>7) Haynes RB, McDonald H, Garg AX, Montague P. Interventions for helping patients to follow prescriptions for medications (Cochrane review). In: The Cochrane Library, Issue 2, 2004. Oxford: Update software.<br \/>8) Hepler CD, Strand LM. Opportunities and responsabilities in the Pharmaceutical care. Am J Hosp Pharm 1990; 47: 533-543.<br \/>9) Hepler CD. Issues in implementing Pharmaceutical care. Am J Hosp Pharm 1993; 50:1635- 1641.<br \/>10) Holland RW, Nimmo CM. Transitions in pharmacy practice, part 3: Effecting change-the tree-ring circus. Am J Health-Syst Pharm 1999b; 56: 2235- 2241.<br \/>11) HURLEY, S.C. A method of documenting pharmaceutical care utilizing pharmaceutical diagnosis. College of Pharmacy, Idaho State Univesity. Dispon\u00edvel em &lt;http:otc.isu.edu\/~hurley\/phmdrome.pdf&gt;. Acesso em: 26 mai. 2004.<br \/>12) Roughead L, Semple S, Vitry A. The value of pharmacist professional services in the community setting: a systematic review of the literature 1990- 2002. University of South Australia. 2003.<br \/>13) ROVERS, J.P. et al. (Ed) A Practical Guide to Pharmaceutical Care. 2. ed. Washington: AphA, 2003. Bibliografia: ISBN 1-58212-049-8.<br \/>14) Sackett DL, Haynes RB, Guyat GH, Tugwell P. Clinical Epidemiology: a basic science for clinical medicine. 2\u00aa ed. Boston: Little, Brown.1991. p.249-281.<br \/>15) WULIJI T, AIRAKSINEN M. Counseling, Concordance and Communication: Innovative Education for Pharmacists. FIP-IPSF, 2005.<br \/>16) WIEDENMAYER K, SUMMERS RS, MACKIE CA, GOUS AGS, EVERARD M. Developing pharmacy practice ? A focus on patient care. Geneva,WHO\/PSM\/PAR\/2006.5<br \/>17) LONGO, D. L. et al. Medicina interna de Harrison. 18. ed. Porto Alegre: AMGH, 2012. 2 v<\/p><p><strong><span style=\"text-decoration: underline;\"><a href=\"https:\/\/www.ufrgs.br\/ppgasfar\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/planoensino_farmacia_clinica_2025_02.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Plano de Ensino<\/a><\/span><\/strong><\/p><\/div><\/div><\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Disciplinas Obrigat\u00f3rias SEMIN\u00c1RIOS DE PESQUISA I &#8211; PROJETOS Carga hor\u00e1ria: 30 horas Cr\u00e9ditos: 02 Ementa: Apresentar o projeto de pesquisa que fundamentar\u00e1 a disserta\u00e7\u00e3o de mestrado. Desenvolver a an\u00e1lise cr\u00edtica da metodologia cient\u00edfica atrav\u00e9s da assist\u00eancia \u00e0s apresenta\u00e7\u00f5es p\u00fablicas e das discuss\u00f5es dos projetos de disserta\u00e7\u00e3o. Apresentar o projeto de disserta\u00e7\u00e3o, submetendo-se \u00e0 argui\u00e7\u00e3o de [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"elementor_header_footer","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-1913","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ufrgs.br\/ppgasfar\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1913","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ufrgs.br\/ppgasfar\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ufrgs.br\/ppgasfar\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ufrgs.br\/ppgasfar\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ufrgs.br\/ppgasfar\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1913"}],"version-history":[{"count":54,"href":"https:\/\/www.ufrgs.br\/ppgasfar\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1913\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2443,"href":"https:\/\/www.ufrgs.br\/ppgasfar\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1913\/revisions\/2443"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ufrgs.br\/ppgasfar\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1913"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}